ระดับไนโตรเจนในเลือด (BUN)

 โรคระบบทางเดินปัสสาวะและไต 

 ค่าทางห้องปฏิบัติการ : BUN (Blood Urea Nitrogen)

ชื่ออื่นๆ : Urea nitrogen; Urea

 
ค่าทางห้องปฏิบัติการนี้คืออะไร

โรงพยาบาล

การตรวจค่า BUN เป็นการวัดปริมาณไนโตรเจนที่พบในกระแสเลือด โดยปกติร่างกายจะย่อยสลายโปรตีนที่ตับ (liver) และจะนำของเสียดังกล่าวนี้ไปกำจัดผ่านไต (renal) เพื่อออกเป็นปัสสาวะต่อไป ซึ่งสารของเสียนี้เรียกว่า ยูเรีย (urea) ซึ่งส่วนประกอบของยูเรีย คือไนโตรเจน ดังนั้นหากไตไม่สามารถกำจัดของเสีย หรือยูเรียได้ จะทำให้พบปริมาณไนโตรเจนในเลือดมีปริมาณสูงขึ้น นอกจากนั้นหากร่างกายมีปริมาณไนโตรเจนสูงอาจเนื่องมาจาก การขาดน้ำ มีภาวะโรคหัวใจล้มเหลว หรือได้รับอาหารที่มีปริมาณโปรตีนสูง เป็นต้น
 
การตรวจ BUN สำคัญอย่างไร
การตรวจ BUN สามารถคัดกรอง ตรวจวินิจฉัยภาวะความผิดปกติการทำงานของไต และตรวจติดตามในการรักษาภาวะโรคไตได้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีอาการแสดงโรคไต ดังตารางที่ 1 และผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นโรคไต ดังตารางที่ 2 นอกจากนั้นค่า BUN ยังสามารถใช้ตรวจติดตามปัญหาอื่นๆ เช่น ภาวะขาดน้ำ (dehydration) เป็นต้น
 
ตรวจบ่อยแค่ไหน
ค่า BUN คนสุขภาพดี สามารถตรวจ ในการตรวจสุขภาพประจำปีได้ หรือในผู้ป่วยที่ต้องเข้าห้องฉุกเฉิน นอนโรงพยาบาล หรือตรวจการทำงานของไต ก่อนหรือระหว่างการได้รับยาบางชนิด หรือผู้ที่มีความเสี่ยงหรือมีอาการแสดงของโรคไต ซึ่งขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา 
การตรวจวัดค่า BUN มักจะพิจารณาตรวจควบคู่กับการตรวจค่า Scr (serum creatinine) หรือพร้อมทั้งค่า microalbumin จากปัสสาวะร่วมด้วย [สามารถอ่านค่า Scr ได้เพิ่มเติม]
 
 

รถพยาบาล

ตารางที่ 1 อาการแสดงของภาวะไตทำงานผิดปกติ เช่น โดยทั่วไปอาการของภาวะไตเสื่อมนั้น ไม่จำเพาะเจาะจงนัก หรือบางรายอาจจะไม่แสดงอาการของโรคก็เป็นได้ 

  • ความรู้สึกขาดน้ำ (feeling dehydrated)
  • เหนื่อยล้า อ่อนแรง (fatigue)
  • หายใจถี่ๆ สั้นๆ (short of breath)
  • อาการอื่นๆ ซึ่งไม่จำเพาะเจาะจง
 
ตารางที่ 2 ผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นโรคไต ดังนี้
  • โรคเบาหวาน
  • โรคความดันโลหิตสูง
  • โรคหลอดเลือดหัวใจ เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลว (heart failure), ภาวะหัวใจขาดเลือด (myocardial infraction)
  • ภาวะอ้วน
  • สูบบุหรี่
  • ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต
  • อายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป
 
ค่า BUN แปลผลอย่างไร
 
ค่าปกติของ BUN [งดอาหารอย่างน้อย 8 ชม.]
หากมีใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี) ให้ยืดตามค่าที่ระบุนั้นเป็นหลัก 
ค่าปกติโดยทั่วไปคือ
6 – 20 mg/dL (หน่วยมิลลิกรัมต่อเดซิลิตร)
 
 
ค่าน้อยผิดปกติ อาจเกิดจากดังนี้
 
ค่าสูงผิดปกติ อาจเกิดจากดังนี้
การจัดการ
  • ให้พบแพทย์ เพื่อประเมินแนวทางการรักษาที่เหมาะสมต่อไป
  • งดหรือลดปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคไต จากตารางที่ 2
  • ค้นหาความเป็นไปได้ที่อาจทำให้ค่า BUN สูง เช่น การดื่มน้ำน้อยเกินไป การรับประทานโปรตีนสูง เป็นต้น ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม พร้อมปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินต่อไป
  • หากท่านมีโรคประจำตัว ให้รักษาและติดตามโรคประจำตัวที่เป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดโรคไตให้เหมาะสม
  • กรุณาแจ้งแพทย์หากท่านได้รับยา สมุนไพร หรือวิตามินใดๆอยู่ เพื่อใช้ในการประเมินสาเหตุและแนวทางการรักษาที่เหมาะสมต่อไป

หมอฉีดยาให้เด็กผู้หญิง

 
ข้อควรทราบ
  1. หากมีข้อสงสัยปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
  2. ค่า BUN นี้แสดงในผู้ใหญ่ แต่หากในเด็กจะมีค่าน้อยกว่าในผู้ใหญ่ และในผู้สูงอายุเกิน 60 ปี ค่า BUN จะสูงขึ้นกว่าในเด็กเล็กน้อย
  3. หากท่านตั้งครรภ์อยู่ กรุณาแจ้งแพทย์ทุกครั้ง เนื่องจากทำให้การแปลผลผิดพลาดได้
  4. ข้อมูลการตรวจวัดผล BUN นี้เป็นข้อมูลพื้นฐานเท่านั้น ไม่สามารถตัดสินได้ชัดเจนเพียงค่าเดียว ต้องมีการตรวจค่าทางห้องปฏิบัติการอื่น ร่วมด้วยเพื่อยืนยันผลต่างๆ จากแพทย์ทุกครั้งเท่านั้น เช่นการทำงานของไต ต้องตรวจร่วมกับค่า Scr เป็นต้น
 
เอกสารอ้างอิง
  1. Blood Urea Nitrogen. Lab Tests Online?. American Association for Clinical Chemistry (AACC). Last modified: July 5, 2011. [cited in 31 January 2012].  Available from http://labtestsonline.org/understanding/analytes/bun/tab/faq.
  2. Blood Urea Nitrogen. WebMD? Medical Reference from Healthwise. Last Updated: August 09, 2010. [cited in 31 January 2012].  Available from http://www.webmd.com/a-to-z-guides/blood-urea-nitrogen?page=2.
  3. ประสาร เปรมะสกุล. Blood urea Nitrogen. ใน: คู่มือแปลผลตรวจเลือด เล่มแรก. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพ: อรุณการพิมพ์; 2553. หน้า 214.
 
เรียบเรียงโดย ภญ. สุพรรณิการ์ ประทีปจรัสแสง