ฟ้าทลายโจรกับโควิด19 (Covid-19)

 ยาสมุนไพร  โรคติดเชื้อ และ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ 

รอบรู้ความจริงกับยาสมุนไพรโบราณฟ้าทะลายโจร

สมุนไพรโบราณที่มีความนิยมในหมู่ผู้บริโภคด้านสุขภาพแพทย์แผนทางเลือก  เพื่อใช้บรรเทาโรคและการบำรุงรักษาสุขภาพ เนื่องจากมีข้อมูลด้านความปลอดภัยและราคาถูกกว่ายาสังเคราะห์แผนปัจจุบัน สมุนไพรชนิดนี้ยังสามารถหาได้ง่ายและทำการเพาะปลูกขยายพันธุ์ได้ในพื้นที่ทั่วประเทศไทย หนึ่งในสมุนไพรที่ได้รับความนิยมมากที่สุดชองชาวเอเชียก็คือฟ้าทะลายโจร  หรือที่รู้จักกันในนาม “ราชาแห่งความขมขื่น” มีผลงานวิจัยพบว่าสมุนไพรฟ้าทะลายโจรมีสรรพคุณหรือฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาหลากหลาย  เช่น ต่อต้านเซลล์มะเร็ง ต่อต้านโรคท้องร่วง โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง  ต่อต้านเอชไอวี ต่อต้านกระบวนการอักเสบ  ลดไข้  ต้านอนุมูลอิสระไซโตท็อกซินในเซลล์ตับและหลอดเลือด  มีหลายการศึกษาเกี่ยวกับสารสกัดจากสมุนไพรโบราณฟ้าทะลายโจร  พบว่ามีคุณสมบัติต้านการอักเสบและต่อต้านอนุมูลอิสระที่มีศักยภาพ สามารถกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน และอาจป้องกันโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง  โดยกระบวนการยับยั้งการอักเสบและการเหนียวนำจากปฏิกิริยาออกซิเดชันในในร่างกาย  ซึ่งเป็นสาเหตุให้เกิดการอักเสบหรือความผิดปกติของเซลล์ส่วนประกอบต่าง ๆ ในร่างกาย รวมถึงสามารถบรรเทาอาการปวดที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย ต่อต้านไข้มาลาเรีย  ต่อต้านไวรัสหลายชนิดรวมถึงไวรัสไข้เลือดออก  ต่อต้านไวรัสตับอักเสบซี  ไวรัสตับอักเสบบี ไวรัสโรคชิคุนกุนยา( chikungunya ) สำหรับไวรัสหลายชนิดรวมถึงไข้หวัดใหญ่   เริมไวรัส เป็นต้น  อย่างไรก็ตามผลการวิจัยต่าง ๆ เกี่ยวกับผลของสารแอนโดรโพรพิโอไลด์ที่สกัดจากสมุนไพรโบราณฟ้าทะลายโจรมีฤทธิ์ในการต้านเชื้อไวรัส รวมถึงฤททธิ์อื่น ๆ ตามที่กล่าวมาข้างต้นนั้นนั้น  ยังมีการศึกษาถึงขนาด  วิธีใช้  ความปลอดภัยรวมถึงระยะเวลาในการรับประทานที่ไม่ชัดเจนและเพียงพอมากหนัก 

งานวิจัยด้านสมุนไพรโบราณฟ้าทะลายโจร  เกี่ยวกับภาวะการเกิดโรคติดต่อชนิดใหม่ที่เกิดจากเชื้อไวรัสที่มีชื่อว่า โควิด-19 (COVID-19) ในปัจจุบันซึ่งมีสื่อสิ่งพิมพ์ โซเชียลมีเดียออนไลน์มากมายระบุว่ายาสมุนไพรฟ้าทะลายโจรรักษาเจ้าเชื้อไวรัสดังกล่าวได้ รวมถึงสามารถรับประทานกระตุ้นภูมิต้านทานให้ต่อสู้กับเชื้อดังกล่าวได้นั้น ส่งผลให้ประชาชนหาซื้อสมุนไพรฟ้าทะลายโจรมาบริโภคจนเกิดภาวะยาสมุนไพรฟ้าทะลายโจรขาดตลาดในขณะนี้  ซึ่งความเป็นจริงแล้วยังไม่มีข้อมูลทางวิชาการด้านงานวิจัยที่ระบุว่ายาสมุนไพรฟ้าทะลายโจรสามารถรับประทานเพื่อรักษาเชื้อไวรัสโควิด-19ได้  รวมถึงไม่มีผลงานวิจัยใด ๆ ระบุชัดเจนว่าสมุนไพรฟ้าทะลายโจรรับทานเพื่อกระตุ้นภูมิต้านทานเชื้อไวรัสชนิดนี้ได้    มีเพียงผลงานวิจัยที่ศึกษาถึงฤทธิ์ของสารสกัดของสมุนไพรโบราณฟ้าทะลายโจรว่ามีฤทธิ์อะไรบ้างเท่านั้น  ซึ่งผลที่ได้คือมีฤทธิ์ที่เกิดประโยชน์หลากหลายตามที่ได้กล่าวไปเบื้องต้นของบทความ  ซึ่งผลงานวิจัยเป็นเพียงแค่การทดสอบถึงฤทธิ์ของสารในหลอดทดลอง ในสัตว์ทดลองเท่านั้น  แต่ยังไม่มีผลงานวิจัยใด ๆ ระบุถึงขนาดการรับประทานในมนุษย์ว่าสารดังกล่าวต้องใช้ปริมาณ  ขนาด และระยะเวลาเท่าไรถึงจะได้ผลตามประโยชน์ต่าง ๆ นั้นชัดเจน ซึ่งยังคงต้องมีการศึกษาวิจัยต่อไป 

เอาเป็นว่าในปัจจุบันฟ้าทะลายโจรมีผลงานวิจัยที่มีหลักฐานชัดเจนถึงประโยชน์และความปลอดภัย และจัดให้อยู่ในสมุนไพรสาธารณสุขมูลฐานและบัญชียาหลักแห่งชาติ ของกระทรวงสาธารณสุขไทย โดยระบุให้ยาสมุนไพรฟ้าทะลายโจรไว้ในตำราสมุนไพรพื้นฐาน  เพื่อพัฒนาการสร้างเสริมระบบการใช้ยาจากสมุนไพรอย่างเหมาะสม  เป็นกลไกหนึ่งในการส่งเสริมการแพทย์แผนไทยให้คู่ขนานกับการแพทย์แผนปัจจุบันในระบบบริการสาธารณสุข  ซึ่งจัดลงในกลุ่มยารักษาโรคไว้ 2 กลุ่ม คือ 1. กลุ่มอาการของระบบทางเดินหายใจ 2. กลุ่มยาบรรเทาอาการท้องเสีย   ซึ่งสองกลุ่มอาการดังกล่าวมีข้อมูลทางวิชาการและผลงานวิจัยสนับสนุนถึงสรรพคุณ ข้อบ่งใช้ว่ามีประสิทธิภาพ และความปลอดภัยเพียงพอต่อการใช้ยาสมุนไพรดังกล่าว

1. กลุ่มอาการของระบบทางเดินหายใจ

:  สำหรับบรรเทาอาการเจ็บคอ   บรรเทาอาการของโรคหวัด

1. บรรเทาอาการเจ็บคอ ที่เกิดจากกระบวนการอักเสบของภาวะอาการไข้หวัดลงคอที่เกิดจากเชื้อไวรัส ไม่รวมถึงภาวะเจ็บคอที่เกิดการติดเชื้อแบคทีเรีย ที่มีลักษณะคอเป็นจุดขาวหนองในคอ หรือเจ็บคอจากภาวะคอหอยอักเสบ  ต่อมทอนซิลอักเสบจากการเชื้อแบคทีเรีย

2. บรรเทาอาการของโรคหวัด (common cold) เช่น เจ็บคอ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ มีไข้ตัวร้อน

:  บรรเทาอาการหวัด เจ็บคอ รับประทานครั้งละ 1.5-3 กรัม (ซึ่งต้องดูว่าใน 1 แคปซูลระบุว่ามีปริมาณฟ้าทะลายโจรกี่มิลลิกรัมหรือกรัม โดยส่วนใหญ่ 1 แคปซูลจะมีตัวยา 400-500 มิลลิกรัม) ซึ่งต้องรับประทานครั้งละ 4-6 เม็ด วันละ 4 ครั้ง หลังอาหาร เช้า กลางวัน เย็น และก่อนนอน

2. กลุ่มยาบรรเทาอาการท้องเสีย 

:  สำหรับบรรเทาอาการท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น ท้องเสียที่ไม่เกิดจากติดเชื้อแบคทีเรียที่มีอาการไข้  ปวดบิดท้อง รวมถึงอจุจาระไม่เป็นมูก หรือมีเลือดปน

:  รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ถึง 2 กรัม (ครั้งละ 1-4 แคปซูล วันละ 4 ครั้ง หลังอาหาร เช้า กลางวัน เย็น และก่อนนอน

:   อาจทำให้เกิดความผิดปกติของทางเดินอาหาร   เช่น ปวดท้อง ท้องเดิน ท้องเสีย ท้องผูก เบื่ออาหาร ขมปากขมคอ คลื่นไส้โดยเฉพาะการรับประทานก่อนอาหาร วิงเวียนศีรษะ ใจสั่น ปวดศีรษะ ผื่นแพ้ และเกิดลมพิษได้

  1. ผู้ที่มีอาการแพ้ฟ้าทะลายโจร
  2. ผู้ป่วยโรคตับ หรือผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์ทุกวัน
  3. หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร
  4. ผู้ป่วยที่เจ็บคอเนื่องจากติดเชื้อแบคทีเรีย สเตรปโตคอคคัส กลุ่มเอ (Streptococcus group A)
  5. ผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคไตอักเสบ เนื่องจากเคยติดเชื้อแบคทีเรียสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ (Streptococcus group A)
  6. ผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคหัวใจรูมาติค
  7. ผู้ป่วยที่เจ็บคอเนื่องจากติดเชื้อแบคทีเรียและมีอาการรุนแรง

 

  1. ระวังการใช้ติดต่อกันนาน อาจทำให้แขนขามีอาการชาหรืออ่อนแรง 
  2. หากใช้ติดต่อกัน 3 วันแล้วไม่หาย หรือมีอาการรุนแรงขึ้นระหว่างใช้ยา ควรหยุดใช้และพบแพทย์
  3. ห้ามใช้ยาสมุนไพรฟ้าทะลายโจรขนาด 100 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1กิโลกรัม  (ตัวอย่างเช่น หากเราน้ำหนักตัว 50 กิโลกรัม ขนาดยาฟ้าทะลายโจรคือ 50 x 100  = 5000 มิลลิกรัม) ติดต่อกันเกิน 14 วัน เนื่องจากอาจส่งผลทำให้เกิดภาวะตับอักเสบได้
  4. หากมีโรคประจำตัวที่ต้องใช้ยาต้านการแข็งตัวของเกล็ดเลือด และหรือยาละลายลิ่มเลือด ควรระวังการใช้ยาดังกล่าวร่วมกัน  เพราะอาจเสริมฤทธิ์กันเนื่องจากฟ้าทะลายโจรมีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ในร่างกายบางชนิดที่มีหน้าที่เปลี่ยนแปลงยา  เมื่อรับประทานร่วมกันระดับยาจะถูกกำจัดออกได้น้อยผลอาจทำให้ยาละลายลิ่มเลือดมีฤทธิ์มากขึ้น  ส่งผลให้เลือดใสไม่เหนียวข้นเท่าที่ควรทำให้เกิดภาวะเลือดออกตามอวัยวะในร่างกายได้

การเลือกซื้อผลิตภัณฑ์สมุนไพร ที่น่าเชื่อถือ

  1. เลือกซื้อจากแหล่งจำหน่ายที่น่าเชื่อถือ เช่น ร้านยาแผนปัจจุบันที่มีเภสัชกรให้คำแนะนำ  ร้านยาแผนโบราณที่มีแพทย์แผนไทยให้คำแนะนำ
  2. ก่อนจะซื้อผลิตภัณฑ์ใด ๆ ควรมองรายละเอียดบนตัวผลิตภัณฑ์ว่าบอกอะไรบ้าง มีฉลากหรือไม่ ภายในฉลากมีชื่อผู้ผลิต ชื่อสินค้า ปริมาณสินค้า วิธีใช้ คำเตือน วันเดือนปีที่ผลิต หรือหมดอายุครบแล้วหรือยังอีกทั้งผลิตภัณฑ์ มีเลขที่ได้รับจากอย. เช่น เลขทะเบียนยา แจ้งไว้หรือไม่

การระวังคำชวนเชื่อที่เกินจริง

สรุปในปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์หรือผลงานวิจัยใด ๆ ที่ระบุว่าฟ้าทะลายโจรใช้ป้องกันหรือรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัสโควิด-19 (COVID-19) มีเพียงข้อมูลที่สนับสนุนระบุว่าฟ้าทะลายโจรรักษาอาการที่เกิดจากโรคหวัดธรรมดา (common cold) เช่น อาการไอ เจ็บคอ มีไข้ได้  ฉะนั้นคนไทยไม่ควรหาซื้อยาสมุนไพรฟ้าทะลายโจรเพื่อกักตุน หรือหาไปรับประทานเพื่อป้องกันโรคดังกล่าว  จนทำให้ผู้ป่วยจากโรคหวัดธรรมดาไม่มีฟ้าทะลายโจรใช้ หรือมีราคาที่สูงขึ้นมากดังเช่นในปัจจุบัน

                                                                                                                                                เรียบเรียงโดย

ภก.กุญชร   เหรียญทอง

29 มีนาคม 2563

 

 

อ้างอิง

  1. Liu W, Fan T, Li M, Zhang G, Guo W, et al. Andrographolide potentiates PD-1 blockade immunotherapy by inhibiting COX2-mediated PGE2 release.  Int Immunopharmacol. 2020 Feb 1;81:106206. doi: 10.1016/j.intimp.2020.106206.
  2. Adedayo BC, Ogunsuyi OB, Akinniyi ST, Oboh G. Effect of Andrographis paniculata and Phyllanthus amarus leaf extracts on selected biochemical indices in Drosophila melanogaster model of neurotoxicity. Drug Chem Toxicol. 2020 Jan 3:1-10. doi: 10.1080/01480545.2019.1708377.
  3. Tajidin NE, Shaari K, Maulidiani M, Salleh NS, Ketaren BR, et.al. Metabolite profiling of Andrographis paniculata (Burm. f.) Nees. young and mature leaves at different harvest ages using 1H NMR-based metabolomics approach. Sci Rep. 2019 Nov 14;9(1):16766. doi: 10.1038/s41598-019-52905-z.
  4. Zhang L, Bao M, Liu B, Zhao H, Zhang Y, et.al. Effect of Andrographolide and Its Analogs on Bacterial Infection: A Review. Pharmacology. 2020;105(3-4):123-134. doi: 10.1159/000503410. Epub 2019 Nov 6.
  5. Adeoye BO, Oyagbemi AA, Asenuga ER, Omobowale TO, Adedapo AA. The ethanol leaf extract of Andrographis paniculata blunts acute renal failure in cisplatin-induced injury in rats through inhibition of Kim-1 and upregulation of Nrf2 pathway. J Basic Clin Physiol Pharmacol. 2018 Nov 30;30(2):205-217. doi: 10.1515/jbcpp-2017-0120.
  6. Paemanee A, Hitakarun A, Wintachai P, Roytrakul S, Smith DR. A proteomic analysis of the anti-dengue virus activity of andrographolide. Biomed Pharmacother. 2019 Jan;109:322-332. doi: 10.1016/j.biopha.2018.10.054. Epub 2018 Nov 3.
  7. กมล สวัสดีมงคล อุไรวรรณ เพิ่มพิพัฒน์ นิยดา เกียรติยิ่งอังศุลี มนัส หวังหมัด กัลยา อนุลักษณาปกรณ์ สุชาดา กิตติศิริพรกุล วราพร จิรจริยะเวช. การศึกษาทางเภสัชวิทยาของฟ้าทะลายโจร. รายงานการประชุมฟ้าทะลายโจร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์.
  8. Vedavathy S, Rao KN. Antipyretic activity of six indigenous medicinal plants of Tirumala hills, Andhra Pradesh, India. J Ethnopharmacol 1991;33:193-6.
  9. นาถฤดี สิทธิสมวงศ์ เจษฎา เพ็งชะตา ทรงพล ชีวะพัฒน์ และคณะ. พิษเฉียบพลันและกึ่งเรื้อรังของฟ้าทะลายโจร. ไทยเภสัชสาร 2532;14(2):109-18.
  10. แก้ว กังสดาลอำไร วรรณี โรจนโพธิ์. การประเมินฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ของสมุนไพรไทยในรูปของยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข และสมุนไพรบางชนิด โดยวิธีเอมส์เทสต์. รายงานการวิจัย สถาบันวิจัยโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล.
  11. https://www.pharmacy.mahidol.ac.thth/knowledge/article/484/ฟ้าทะลายโจร-โควิด-19
  12. บัญชียาจากสมุนไพรปรับปรงุล่าสุด ถึง ประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ เรื่องบัญชียาหลักแห่งชาติ(ฉบับที่2) พ.ศ. 2555 ประกาศ ณ วันที่21 สิงหาคม พ.ศ. 2555 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 23 มกราคม 2556.
  13. Suebsasana S, Pongnaratorn P, Sattayasai J, Arkaravichien T, Tiamkao S, et.al.  Analgesic, antipyretic, anti-inflammatory and toxic effects of andrographolide derivatives in experimental animals. Arch Pharm Res. 2009 Sep;32(9):1191-200. doi: 10.1007/s12272-009-1902-x. Epub 2009 Sep 26.